İçeriğe geç
  • BTC $60.470 +2,4%
  • ETH $1.689 +4,3%
  • SOL $70,45 +2,0%
  • BNB $549,96 +1,9%
  • XRP $0,9307 +2,3%
  • DOGE $0,0553 +2,3%
  • ADA $0,1453 +1,8%

Vatikan’ın da yapay zeka hakkında söyleyecek bir şeyi var: “İnsanlığın geleceği üzerinde tekel Silicon Valley’nin değildir.”

Piskopos Paul Tighe, Web Summit’te Vatikan’ın yapay zekâya ilişkin vizyonunu açıklıyor: insan onuru.

intelligenza artificiale
Vaticano: «Silicon Valley non ha il monopolio del futuro dell'umanità
Vatikan da yapay zeka hakkında söyleyecek bir şeyleri var: «Silicon Valley insanlığın geleceği üzerinde tekele sahip değil» — görsel 1

Web Summit’te, Vatikan sözcüsü Piskopos Paul Tighe, Papa Leone XIV’ün yapay zeka vizyonunu anlatıyor: iş, demokrasi ve insan onuru için riskler arasında, Katolik Kilisesi yapay zekanın geleceğinin birkaç teknoloji şirketinin eline bırakılmaması gerektiğini vurguluyor.

Peki ya yapay zekanın geleceğini sorgulayanlar sadece bilim insanları, girişimciler ve hükümetler değil de aynı zamanda Katolik Kilisesi olsaydı?

OpenAI, Google, Anthropic ve Silicon Valley’nin büyük şirketlerinin egemen olduğu bir tartışma için alışılmadık bir muhatap. Nitekim Vatikan, yapay zeka konusundaki tartışmaya doğrudan girmeye karar verdi ve bu konudaki tutumu, dini dünyanın ötesinde de dikkat etmeye değer.

Lizbon’daki sahnede tartışmanın merkezinde, Papa Leone XIV’ün yapay zeka çağında insan kişiliğinin korunmasına adadığı ilk ansiklika olan Magnifica Humanitas yer alıyor.

Mesaj net: Yapay zeka insanlık için olağanüstü bir fırsat olabilir, ancak gelişimi yalnızca teknolojilere, verilere ve onu inşa edecek ekonomik güce sahip olanların eline bırakılamaz.

Ve özellikle de, Vatikan’a göre, bir makinenin bir insanın yerini alabilmesi, mutlaka alması gerektiği anlamına gelmez.

Papa Leone XIV neden ilk ansiklikasını yapay zekaya adadı?

İlk ansiklikasını yapay zekaya adama seçimi tesadüf değil.

Paul Tighe’a göre, yeni Papa tarafından seçilen isim bile önceliklerine dair bir işaret niteliğindeydi. Ondan önce bu ismi taşıyan son Papa olan Leone XIII, endüstri devriminin sonuçlarını Rerum Novarum ansiklikasıyla ele almış, özellikle işçilerin koşullarına ve ekonomik-sosyal dönüşümlere odaklanmıştı.

Bugün, bir yüzyıldan fazla zaman sonra, insanlık başka bir devrimle karşı karşıya: bilişsel ve teknolojik olanla.

Endüstri Devrimi manuel işi ve üretim sistemlerini dönüştürdüyse, yapay zeka da entelektüel mesleklere, iletişime, eğitime ve insan ilişkilerine müdahale ediyor.

Tighe, yapay zekanın olağanüstü sonuçlar üretebileceğini kabul ediyor, ancak sonuçlarının teknoloji ve ekonominin çok ötesine geçebileceği konusunda uyarıyor.

Gönderme, antropolojik bir kırılma olarak tanımlanana yapılıyor: insanların kendi kimliklerini inşa etme, topluluk içinde yaşama ve kendi yeteneklerini geliştirme biçimlerinde bir dönüşüm.

Dolayısıyla mesele yalnızca yapay zekanın neler yapabileceğini anlamak değil, Vatikan’a göre aynı zamanda yaşam biçimimizde nelerin değişebileceğini kavramak.

İnsanlığa hizmet eden bir yapay zeka için Vatikan’ın 5 ilkesi

Peki, insan merkezli bir yapay zeka geliştirmek somut olarak ne anlama geliyor?

Bu, artık pek çok teknoloji şirketinin kullandığı bir ifade; ürün ve hizmetlerinde insanları merkeze koymak istediklerini söylüyorlar.

Ancak Vatikan için, yapay zekayı daha kolay kullanılabilir veya daha verimli hale getirmek yeterli değil. İnsanların yaşamasını ve gelişmesini mümkün kılan unsurlar hakkında daha geniş bir düşünceden yola çıkmak gerekiyor.

Panel sırasında Tighe, Papa Leone XIV’ün vizyonunun beş temel boyutunu açıkladı.

1. İnsan onuru

Bir kişinin değeri üretkenliğine, ekonomik faydasına, eğitim düzeyine veya mesleki konumuna bağlı olamaz.

Bu ilke, yapay zekanın çok kısa bir süre öncesine kadar mutlaka insan müdahalesi gerektiren faaliyetleri yerine getirebildiği bir tarihsel anda özellikle önem taşıyor.

Bir algoritma bir kişinin işini daha hızlı ve daha ucuza yapabiliyorsa, bu o kişinin daha az değere sahip olduğu anlamına gelmez.

2. Topluluk ve sosyal ilişkiler

İnsanlar yalıtılmış halde yaşamaz. Aile, iş ve sosyal kurumlar bireysel ve kolektif gelişim için temel ortamlardır.

Teknoloji bu ilişkileri güçlendirmeli, zayıflatmamalıdır.

3. Dayanışma ve karşılıklı bakım

Hiç kimse tamamen kendi kendine yeterli değildir. İnsanlar hayatları boyunca birbirlerine bağımlıdır.

Risk, yapay zekanın iş birliğinin rekabetle yer değiştirdiği, giderek daha bireyci bir toplumun oluşumuna katkıda bulunmasıdır.

4. Kapsayıcılık ve çeşitlilik

Yapay zekanın faydaları yalnızca en zengin ülkelere, büyük şirketlere veya teknolojik olarak en gelişmiş topluluklara ayrılmamalıdır.

Tighe, hiçbir zaman dijitalleştirilmeyen ve dolayısıyla yapay zeka sistemlerini eğitmek için kullanılan verilerin dışında kalma riski taşıyan azınlık dillerini, kültürel gelenekleri ve bilgi sistemlerini kaybetme riskine de dikkat çekti.

5. Çevresel sürdürülebilirlik

Yapay zeka çok büyük miktarda enerji, su ve doğal kaynak gerektirir.

Bu nedenle teknolojik gelişim, özellikle veri merkezlerinin ve yapay zeka modellerini beslemek için gerekli altyapıların büyümesi bağlamında, kendi çevresel etkisini de hesaba katmalıdır.

Vatikan’ın bu beş ilkesi, yapay zekaya dair, yalnızca teknolojik verimlilikten çok daha geniş bir vizyon ortaya koyuyor.

Vatikan ve Silicon Valley: On yıl önce başlayan bir diyalog

Katolik Kilisesi ile teknoloji endüstrisi arasındaki ilişki ChatGPT ile başlamadı.

Tighe, Vatikan ile Silicon Valley’nin bazı temsilcileri arasındaki ilk diyalogların yaklaşık on yıl önce başladığını anlattı.

O dönemde bile, teknoloji sektörünün bazı öncüleri, yapay zekanın yeni bir gelişim aşamasına girdiğini ve sosyal sonuçlarının çok büyük olabileceğini belirtmek için Kilise’ye başvurmuşlardı.

Ele alınan ilk konulardan biri tam da çalışmanın geleceği oldu.

Teknoloji endüstrisinin temsilcileri, yapay zekanın yalnızca manuel görevleri değil, avukatlar, muhasebeciler ve diğer nitelikli çalışanlar gibi entelektüel meslekleri de ikame edebileceğini öngörmüşlerdi.

Tartışılan olası çözümler arasında evrensel temel gelir de yer alıyordu.

Ancak Tighe’a göre bu perspektif, temel bir unsuru göz ardı etme riski taşıyor: Çalışma yalnızca maaş kazanmak için yapılmaz.

Aynı zamanda kimlik, onur, ilişkiler ve kişisel tatmin kaynağıdır. İnsanlar iş aracılığıyla arkadaşlıklar kurar, topluma katılır ve dünyaya somut bir katkı sunduklarını hissederler.

Bir maaşı telafi etmek, bir kişinin işi ortadan kalktığında kaybettiklerinin tamamını telafi etmek anlamına gelmez.

Bu, otomasyonla ilgili güncel tartışmada özellikle önemli bir yansımadır; zira sıkça verimlilik ve ekonomik tasarruflardan bahsedilirken, insan emeğinin ikame edilmesinin sosyal ve psikolojik sonuçlarından çok daha az söz ediliyor.

«Silicon Valley, insanlık için neyin iyi olduğuna dair tekele sahip değil»

Paul Tighe’ın konuşmasının en dikkat çekici bölümlerinden biri, büyük teknoloji şirketlerinin gücüyle ilgili.

Piskopos, Silicon Valley’de çalışan insanların olağanüstü derecede yetkin ve donanımlı olduğunu kabul ediyor. Ancak bu, insanlık için neyin en iyi olduğu konusunda tüm yanıtları otomatik olarak bildikleri anlamına gelmiyor.

Papa Leone XIV, ansiklikası aracılığıyla, yapay zeka gelişimini toplumun yalnızca izleyip her şeyin yolunda gitmesini ummak zorunda olduğu kaçınılmaz bir süreç olarak görmemeye çağırıyor.

Aksine Tighe’a göre, bu teknolojilerin nasıl işlediğini anlamak, şirketlerin aldığı kararların sonuçlarını gözlemlemek ve onları sorumlulukları konusunda hesap vermeye zorlayacak mekanizmalar oluşturmak gerekiyor.

Risk, nispeten dar bir şirket ve ayrıcalıklı insan grubunun, milyarlarca bireyin geleceğine, onların çıkarlarını gerçekten temsil etmeksizin karar verir hale gelmesi.

Bu nedenle Vatikan, hükümetleri, işletmeleri, araştırmacıları, sivil toplumu ve özellikle de normalde karar alma süreçlerinde söz hakkı olmayan toplulukları kapsayan çok daha geniş bir tartışma talep ediyor.

Burada amaç, Tighe’ın dediği gibi, yeniliği durdurmak değil; teknolojiyi inşa edenlerin, onu nasıl kullanacağına karar verme konusunda da tek yetkili olması gerektiği fikrini sorgulamak.

Yapay zeka demokrasiyi riske atabilir mi?

Web Summit sırasında ele alınan bir diğer konu, yapay zeka ile demokrasi arasındaki ilişki oldu.

Tighe’a göre siyasal ve toplumsal kutuplaşma, üretken yapay zekanın ortaya çıkmasından çok önce zaten artıştaydı.

Sosyal medya, insanların çoğunlukla kendi görüşlerini paylaşan kişilerle etkileşime girdiği toplulukların oluşumunu teşvik ederek, halihazırda var olan bölünmeleri büyüttü.

Yapay zeka bu durumu daha da kötüleştirebilir.

Giderek daha gerçekçi sahte görüntüler, videolar, sesler ve içerikler üretebilme imkanı, yanlış bilgilerin yayılmasını ve kamuoyunun manipüle edilmesini kolaylaştırıyor.

Tighe, zarar vermek amacıyla kasıtlı olarak sahte içerik üretimi anlamına gelen dezenformasyon ile, doğru olduğuna inanılan yanlış bilgilerin istemeden yayılması anlamına gelen misinformation arasında ayrım yapıyor.

Papa’nın açık mektubunda, yalnızca teknolojinin silah üretimi için kullanılmasını değil, aynı zamanda farklı düşünenleri düşman olarak görmeye giderek daha meyilli bir zihniyeti de etkisiz hale getirme gerekliliğini ifade eden yapay zekanın silahsızlandırılması kavramı yeniden ortaya çıkıyor.

Tighe çok basit bir düşünme egzersizi önerdi: Sosyal medyada, görüşlerimizi tam anlamıyla onaylayan bir içerikle karşılaştığımızda, onu paylaşmadan önce daha da dikkatli olmalıyız.

Dijital iletişimin hızı, insan için temel bir alanı ortadan kaldırma riski taşıyor: düşünme, analiz ve eleştirel düşünce alanını.

Vatikan, yapay zeka devriminden dışlananları da dinlemek istiyor

Katolik Kilisesi’nin yapay zeka konusundaki çabası, belge ve açıklamaların yayımlanmasıyla sınırlı değil.

Tighe, Vatikan’daki çeşitli dikasterlerin, eğitim, sağlık, çalışma ve savaş da dahil olmak üzere kendi alanlarında yapay zekanın sonuçlarını incelediğini açıkladı.

Özellikle ilginç bir yön ise, normalde yapay zeka tartışmalarına katılmayan kişilere gösterilen dikkatle ilgili.

Tighe, New York’ta yaklaşık 60.000 kişiden oluşan, dijital platformlar aracılığıyla bisikletle yemek teslimatı yapan kuryeler örneğini verdi.

Algoritmalar, teslimatları en hızlı ve en düşük maliyetli çalışanlara vererek bu çalışanları rakiplere dönüştürebilir. Bu da insan ilişkilerini yok etme ve sürekli bir rekabeti besleme riski taşıyan bir sistemdir.

Buna rağmen bu topluluklar, çıkarlarını korumak ve çalışma koşullarını iyileştirmek için iş birliğine dayalı girişimler, kooperatifler ve çeşitli örgütlenme biçimleri aracılığıyla kendilerini organize etmeye başlamışlardır.

Piskopos ayrıca, yapay zeka gelişimi için temel altyapılar olan veri merkezlerinin inşasıyla ilgili, ABD’de giderek büyüyen tartışmalara da değindi; bu altyapılar, enerji tüketimi, çevresel etki ve yerel toplulukların büyük teknoloji şirketlerinin aldığı kararlara etki etme imkanları konusunda sorular doğuruyor.

Yapay zeka bir gün insan kadar zeki olabilecek mi?

Panelin sonlarına doğru özellikle ilginç bir soru gündeme geldi: Yapay zeka artık son derece karmaşık matematiksel ve bilimsel problemleri çözebildiğine göre, insan zekasına dair fikrimiz değişebilir mi?

İnsan zekası, diye açıkladı, yalnızca matematiksel, bilimsel veya rasyonel değildir. Aynı zamanda sezgi, ilişki kurma kapasitesi, empati ve insanların birlikte büyümesine imkan veren unsurları anlama yetisini de içerir.

Piskoposa göre bunlar, yalnızca hesaplamalar ve veri dizileriyle basitçe yeniden üretilemeyecek boyutlardır.

Bu ayrım, Magnifica Humanitas ansiklikasında da yer buluyor: Yapay zeka sistemleri, insan zekasının bazı işlevlerini taklit edebilir ve hız ve hesaplama gücü açısından insanları geride bırakabilir, ancak deneyim yaşamazlar, acı ve sevinci bilmezler, ilişkiler aracılığıyla olgunlaşmazlar ve ahlaki bir bilince sahip değildirler.

Katolik Kilisesi yapay zekadan korkmuyor. İnsanın kendini unutmasından korkuyor

Genellikle teknoloji girişimcileri, yatırımcılar ve araştırmacıların hakim olduğu bir tartışmaya Vatikan’ın bu kadar doğrudan girmesini görmek ilginç.

Katolik Kilisesi, yapay zekadan vazgeçmeyi veya teknolojik ilerlemeyi reddetmeyi önermiyor. Aksine, sağlık, eğitim, bilimsel araştırma ve daha birçok alan için muazzam potansiyelini kabul ediyor.

Ancak teknoloji endüstrisinde giderek daha yaygın hale gelen bir varsayımı sorguluyor: Bir şey otomatikleştirilebiliyorsa, mutlaka otomatikleştirilmelidir.

İlerlemenin ne anlama geldiğine kim karar veriyor? Faydalarını kim topluyor? Maliyetini kim ödüyor? Ve ekonomik olarak faydalı görülmeme riski taşıyan insanlara ne oluyor?

Amelia Tomasicchio

Amelia Tomasicchio adlı yazarın tüm makaleleri